आज म तपाईंहरूलाई मेरो व्यक्तिगत कथा सुनाउन चाहन्छु, जुन व्यक्तिगत भए पनि हामी सबैका लागि महत्त्वपूर्ण छ। हामी सबैलाई थाहा छ, संसार हेर्ने झ्याल भनेको हाम्रा आँखा हुन्। दृष्टिबिनाको जीवन कल्पना गर्न पनि कठिन हुन्छ। तर के हामीलाई आँखाको सबैभन्दा संवेदनशील र महत्त्वपूर्ण भाग, रेटिनाबारे थाहा छ? यही रेटिना नै त्यो अदृश्य पर्दा हो जहाँ प्रकाशबाट तस्बिर बन्छ र जसले हामीलाई संसार देख्न मद्दत गर्छ।

म एक रेटिनल फोटोग्राफर हुँ। मेरो खास पेसा नै आँखाको पर्दा अर्थात् रेटिनाको फोटोग्राफी हो। तपाईंहरूमध्ये धेरैलाई लाग्न सक्छ, फोटोग्राफीको काम त बाहिरी संसारका सुन्दर दृश्य कैद गर्ने हो। तर मेरो काम अलि फरक छ, यो आँखाको भित्री संसारको, दृष्टिको गहिराइमा लुकेका रहस्यहरूको तस्बिर लिने काम हो।

कसरी सुरु भयो यो यात्रा?

सन् २०२० देखि म रेटिनल फोटोग्राफर र एन्जियोग्राफरका रूपमा कार्यरत छु। त्योभन्दा अगाडि मैले पत्रकारिता, शिक्षण र नेपाल टेलिकम (दूरसंचार) लगायत विभिन्न क्षेत्रमा काम गरेको थिएँ। रेटिनल फोटोग्राफी र एन्जियोग्राफी भने मैले विश्व प्रशिद्ध हार्वर्ड यूनिभर्सिटीको  शिक्षण अस्पताल बोस्टनमा सिकेको हो ।एन्जियोग्राफी भनेको बिरामीको नसाबाट  पहेलो रंगको सुइ दिने र त्यसै बखत आखाको रेटिनाको फोटो भिडियो लिने काम हो जसमा आखा भित्रका रक्त नली फुटी रगत लिक भएर दृस्टी गुमेको क्षेत्र हेर्न र नाप लिन सकिन्छ । यो उच्च स्तरको मेडिकल फोटोग्राफी हो।   सन् २०२२ देखि म अस्टिनमा एक आँखा अनुसन्धान प्रयोगशालामा काम गरिरहेको छु, जहाँ आँखासम्बन्धी रेटिनामा हुने रोगहरूको उपचार प्रक्रियामा गरिने अनुसन्धानमा मेरो काम केन्द्रित छ। रेटिना को खराबी भयो भने उपचार खासै सम्भव छैन, हो हामी त्येसैको अनुसन्धान मा छौं।  

मेरो काम प्राविधिक र स्वास्थ्य विज्ञानसँग सम्बन्धित भए पनि म यहाँ धेरै जटिल कुरा गर्नेछैन। तर यो विषयमाथि प्रकाश पार्न केही आधारभूत कुराहरू बुझ्न जरुरी छ।

आँखा: एक जटिल प्राकृतिक क्यामेरा

मानव आँखा एउटा अत्यन्तै संवेदनशील र जटिल अंग हो। यसलाई एउटा उन्नत क्यामेरासँग तुलना गर्न सकिन्छ, जसले प्रकाशलाई ग्रहण गरेर मस्तिष्कसम्म जानकारी पुर्‍याउँछ। यसको संरचनालाई संक्षेपमा बुझौँ:

कर्निया (Cornea): आँखाको सबैभन्दा अगाडिको पारदर्शी भाग

आइरिस (Iris): आँखाको रंगीन भाग

प्युपिल (Pupil): आइरिसको बीचको कालो भाग

लेन्स (Lens): प्रकाशलाई मोडेर रेटिनामा केन्द्रित गर्ने भाग

रेटिना (Retina): आँखाको पछिल्लो भित्ताको पर्दा

म्याकुला (Macula): रेटिनाको केन्द्र भाग

अप्टिक नर्भ (Optic Nerve): मस्तिष्कसम्म जानकारी लैजाने नली

सारांशमा, आँखा भनेको क्यामेरा हो, रेटिना भनेको क्यामेराको फिल्म वा सेन्सर हो, र अप्टिक नर्भ भनेको डाटालाई कम्प्युटर (मस्तिष्क) मा पठाउने तार हो।

मेरो मुख्य विशेषज्ञता रेटिना, म्याकुला र अप्टिक नर्भको फोटोग्राफी र एन्जियोग्राफी हो। मेरो काम डाक्टरले रोगको निदान गर्न र अनुसन्धान टोलीले उपचार प्रक्रियाबारे निर्णय लिनका लागि आवश्यक पर्ने तस्बिर र रिपोर्ट तयार पार्नु हो।

रेटिनाका प्रमुख रोगहरू र मेरो काम 

१. डायबेटिक रेटिनोप्याथी (Diabetic Retinopathy)

मधुमेहका कारण रेटिनाका रक्तनलीहरू कमजोर भई रगत चुहिने वा सुन्निने गर्छ।

म Fundus फोटो, OCT स्क्यान र Fluorescein Angiography गरेर रिपोर्ट तयार पार्छु।

२. म्याकुलर डिजेनेरेशन (Macular Degeneration)

बुढेसकालमा देखिने रोग जसले म्याकुला बिगार्छ।

म OCT स्क्यान र Fundus फोटोमार्फत रोगको अवस्था निर्धारण गर्न सहयोग गर्छु।

३. रेटिनल डिटाचमेन्ट (Retinal Detachment)

रेटिना छुट्टिनु आकस्मिक अवस्था हो।

म Fundus फोटो र OCT स्क्यानबाट छुट्टिएको भाग देखाउँछु र रिपोर्ट तुरुन्त डाक्टरलाई बुझाउँछु।

४. रेटिनल भेन ओक्लुजन (Retinal Vein Occlusion)

रेटिनामा रगतको बहाव रोकिनु, जसले दृष्टि धमिलो बनाउँछ।

म Angiogram र OCT स्क्यानमार्फत रोगको विवरण दिन्छु र अनुसन्धानका लागि डाटालाई अपलोड गर्छु।

म कसरी फोटो खिच्छु र रिपोर्ट तयार पार्छु?

बिरामीको आँखामा औषधि राखेर नानी फैलाइन्छ (dilate)

विशेष क्यामेराबाट सिधा फोटो, स्क्यान वा कहिलेकाहीँ भिडियो खिचिन्छ

हरेक फोटो बिरामीको विवरणसहित सङ्गठित गरिन्छ

गुणस्तर जाँचपश्चात डेटाबेसमा अपलोड गरिन्छ

अन्त्यमा, तपाईंलाई एउटा सन्देश...

म फोटो खिच्छु, तर त्यो केवल एउटा क्लिक मात्र होइन। त्यो दृष्टिको दस्तावेज हो। मैले खिचेको हरेक तस्बिरमा कसैको जीवनको उज्यालो लुकेको हुन्छ।

मधुमेह भएमा वर्षमा एक पटक आँखाको स्क्यान गराउनुहोस्

दृष्टिमा अचानक परिवर्तन आएको छ भने तुरुन्त चेक गराउनुहोस्

समयमै स्क्यान गराऔँ, दृष्टि बचाऔँ

आशा छ, मेरो यो कथाले तपाईंलाई आँखाको महत्त्व र रेटिनल फोटोग्राफीको भूमिका बुझ्न मद्दत गर्यो। तपाईंको दृष्टि सधैँ उज्यालो रहोस्!

 मेरो काम भनेको आँखाको पर्दाबाट गुम्न लागेको  जीवनको उज्यालो फर्काउने प्रयास संग सम्बन्धित छ । सबैको जीवन र मन उज्यालो होस्!