नेपाली मुद्रा निरन्तर अवमूल्यन हुँदा पछिल्लो तीन वर्षको अवधिमा मात्रै डलर १५.२५ रुपैयाँले महँगिएको छ । सन् २०२० सेप्टेम्बर १८ मा एक डलरको ११८.१५ रुपैयाँ थियो । जुन, आज सेप्टेम्बर १८ मा १३३.०४ रुपैयाँ पुगेको हो ।

यसबाहेक आयातमा नेपालबाट धेरै रकम बाहिरिन्छ भने विदेशी ऋणको भुक्तानी र डलरमा गर्नुपर्ने सम्पूर्ण भुक्तानीमा धेरै रकम बाहिरिन्छ । नेपालको अर्थतन्त्रमा विदेशी मुद्राको आम्दानीको तुलनामा खर्च धेरै हुँदा बाह्य भुक्तानीको ‘स्ट्रेस’ अर्थतन्त्रमा बढ्दै जाने भएको हो ।

नेपाल सन् २०२६ देखि अति कम विकसित मुलुकको सूचीबाट विकासशील राष्ट्रको सूचीमा बढुवा हुँदैछ । यस्तै, नेपालको अर्थतन्त्र आयातमै निर्भर छ । नेपालले विदेशबाट पेट्रोलियम पदार्थ, औद्योगिक कच्चा पदार्थ, खाद्यान्न, कोइला, औषधीलगायत अधिकांश वस्तुको आयात गर्दै आइरहेको छ ।

गत आर्थिक वर्षमा १६ खर्ब ११ अर्ब रुपैयाँको आयात भएको थियो ।अघिल्लो आर्थिक वर्षमा १९ खर्ब २० अर्ब रुपैयाँको वस्तु आयात भएको भन्सार विभागको तथ्याङ्क छ । 

डलर बलियो बन्दै जाँदा सन् २०२० मा सोही बराबरको भुक्तानीबाट आउने वस्तु सन् २०२३ मा आउँदैन । यसअनुसार ३ वर्षअघि आउने वस्तुको खरिदमा नेपाल राष्ट्र बैंकको भण्डारमा रहेको डलरको भुक्तानी बढाउनुपर्छ । जसले छिट्टै केन्द्रीय बैंकको भण्डारमा रहेको डलरको सञ्चिति घटाउँछ ।

रेमिट्यान्स र पर्यटनमा फाइदा

चालू आर्थिक वर्षको पहिलो महिना साउनमा रेमिट्यान्सको आप्रवाह २५.८ प्रतिशतले बढेको छ । केन्द्रीय बैंकले सार्वजनिक गरेको तथ्याङ्कअनुसार साउन महिनामा १ खर्ब १६ अर्ब रुपैयाँ रेमिट्यान्स भित्रिएको छ । यो आर्थिक वर्षको पहिलो महिनामै भएको रेमिट्यान्सको उच्च आप्रवाह हो । 

गत वर्षको सोही अवधिमा २०.३ प्रतिशतले रेमिट्यान्स आप्रवाह भएको थियो । यस्तै, अमेरिकी डलरमा समेत रेमिट्यान्सको आप्रवाह २१.५ प्रतिशतले बढेको छ । जुन, गत वर्षको यही अवधिमा १२.५ प्रतिशतले मात्रै बढेको थियो ।

विदेशमा रोजगारीका लागि जाने नेपालीहरुबाट आउने रेमिट्यान्स डलरमा आउँछ । जसले नेपाल आउने रकममा प्रत्यक्ष प्रभाव पर्छ । जबकि, केन्द्रीय बैंकको तथ्याङ्कअनुसार यो समयमा वैदेशिक रोजगारीमा जान श्रम स्वीकृति लिनेको संख्या १२ प्रतिशतले र पुनः श्रम स्वीकृती लिनेको संख्या १९.५ प्रतिशतले घटेको छ । 

नयाँ श्रम स्वीकृति लिने र पुनः श्रम स्वीकृति लिनेको संख्या घट्दासमेत उल्लेख्य रुपमा रेमिट्यान्स बढेको तथ्याङ्कले देखाउँछ । यद्यपि, गत आर्थिक वर्षमा वैदेशिक रोजगारीमा जाने नेपालीको संख्या ४०.३ प्रतिशतले बढेको थियो ।

रुपैयाँसँग डलर बलियो बन्दा नेपालले उल्लेख्य लाभ लिने क्षेत्र नै रेमिट्यान्स हो । यसबाहेक, विदेशबाट नेपाल घुम्न आउने पर्यटकले खर्च गर्ने डलरबाट समेत लाभ लिन सक्छ ।