यादवराज जोशी

भारतले चामलको निर्यातमा प्रतिवन्ध लगाएको छ । देशमा चामलको उत्पादनमा ६ प्रतिसतले कमी आउनु भन्दै यस्तो प्रतिवन्ध लगाईएको भारत सरकारले जनाएको छ । भारतले विश्वका एकसय ५० भन्दा बढी देशमा चामल निर्यात गर्छ ।

भारतले २०२१ मा उत्पादन भएको चामल २१.५ मिलियन टन निर्यात गरिसकेको छ । भारत विश्वको दोस्रो ठूलो चामल उत्पादक हो भने पहिलो ठूलो निर्यातकर्ता हो । विश्व बजारमा चामल व्यापारमा भारतको हिस्सा ४० प्रतिसत छ । भारतपछिका प्रमुख निर्यातक थाईल्याण्ड, भियतनाम, पाकिस्तान र अमेरिकाले गर्ने बढी चामलको निर्यात भारतले गर्ने गर्छ । चिन सबैभन्दा ठूलो चामल उत्पादन हो ।

भारतले निर्यातमा प्रतिवन्ध लगाएपछि विश्व बजारमा चामलको मूल्य अप्रत्यासितस्पमा बढनेछ र अभाव हुने देखिएको छ । युक्रेन युद्धले गहुको निर्यातमा अवरोध आईरहेको बेला दोस्रो खाद्यान्न पनि सबैभन्दा ठूलो निर्यातकले प्रतिवन्ध लगाउदा स्थ्तिी भयावह हुने अनुमान गरिएको छ ।

यसअघि भारतले चामलको निर्यातमा २० प्रतिसत कर लगाएको थियो । त्यसको प्रभाव विश्वभरी चामलको मूल्यमा परेको थियो । अब निर्यात नै बन्द गरेपछिको अवस्था भयावह हुने अनुमान गरिएको छ । गहुपछि चामल विश्वमा सबैभन्दा बढी उपभोग हुने खाद्यान्न हो ।

भारतले सन् २००७ मा चामलको निर्यातमा प्रतिवन्ध लगाउदा चामलको मूल्यले विश्व रेकर्ड बनाएको थियो । भारतले एशिया र अफ्रिकाका गरिव देशमा अनुदान सहितको चामल पनि निर्यात गर्ने गर्दथ्यो । निर्यात प्रतिवन्धको सिधा असर ति देशमा पर्नेछ ।

भारतले यसै साल मई १४ मा गहुको निर्यातमा पूर्ण प्रतिवन्ध लगाएको थियो भने जून १५ मा चिनीको निर्यातमा पूर्ण प्रतिवन्ध लगाएको थियो ।

चामलको निर्यातमा भने वर्गिकरण गरेर प्रतिवन्ध छ । धनीले उपभोग गर्ने लड.ग्रेन बासमति चामलमा प्रतिवन्ध छैन तर निर्यात कर २० प्रतिसत यथावत छ । तर, भारतबाट बढी निर्यात हुने उसिनेको (ब्वाईल्ड) र आधा असिनेको (पाराब्वाईल्ड) चामल साथै अन्य सबैप्रकारका चामलमा प्रतिवन्ध लगाईएको छ ।

प्रतिवन्ध लगाउनु अगाडि निर्यात अर्डर लिएकाले सेप्टेम्बर १५ सम्ममा निर्यात गरी सक्नु पर्नेछ । भारतमा चामलको उत्पादन कम हुने भएकोले भारतबाट हुने चामलको निर्यात सन् २०२३ मा समेत प्रभावित हुनेछ ।

भारतले गत साता चामलको निर्यातमा २० प्रतिसत कर लगाएपछि अमेरिकी खुद्रा बजारमा बासमति चामलको मूल्यमा तत्काल वृद्धि देखिएको थियो ।